Kış Uykusu ve Hayvan İnleri

Öğretmen etkinlikten önce bilgisayarda ayı, timsah, kaplumbağa ve kertenkele görsellerini hazırlar; buzlu su kabını sabit ve çocukların sırayla yaklaşabileceği bir yere koyar. Margarin ve lateks eldiven öğretmenin yanında tutulur. Lateks ya da margarine karşı hassasiyeti olduğu bilinen çocuklar suya dokunmaz; deneyi izleme, hareketleri yapma veya öğretmene yardım etme seçeneklerinden birini seçer. Öğretmen çocukları yarım ay biçiminde oturtur ve bilgisayarda hayvanları tek tek gösterir. “Bu hayvan kim?”, “Sence şimdi ne yapıyor?” gibi kısa sorular sorar; her cevabı kabul ederek “Bazı hayvanlar kış soğuk olduğunda uzun süre dinlenir, buna kış uykusu deriz.” açıklamasını yapar. Öğretmen, “Kış gelince ayıcık nerede uyumak ister?” diyerek çocukların mağara, yuva ya da toprak gibi somut cevaplarını dinler. “Hayvanlar uyurken vücutlarında biriken yağ onlara enerji verir; bahar gelince uyanırlar.” der. Çocukların dikkatini toplamak için “Şimdi hayvanlar gibi hareket edip sonra uyuyacağız.” yönergesini verir ve önce kendisi model olur. “Kış Uykusuna Yatan Hayvanlar” parmak oyunu yavaş, kısa bölümler hâlinde oynanır: “Havalar soğumaya başladı bırrr” denirken eller göğüste çaprazlanıp titrenir. “Bazı hayvanların da uykusu geldi” denirken esnenir. Ayıcık için sallanarak yürüme, köstebek için ellerle kazma, yılancık için kıvrılma, solucan için yere yakın küçülme hareketleri yapılır. “Uyudular kış boyunca” sözünde herkes sessizce uyur. Öğretmen “İlkbahar geldi, havalar ısındı.” dediğinde çocuklar yavaşça uyanır, kollarını açar. İsteyen çocuk ayıcık, köstebek ya da yılancık hareketini seçerek gruba yeniden gösterir. Çocuklar yerlerine dönünce öğretmen bilgisayardan kaynak etkinlikteki kış uykusuna yatan canlılarla ilgili belgeselin kısa bir bölümünü izletir. Görüntüyü durdurup “Hayvan uyuyor mu?”, “Hava nasıl görünüyor?” sorularını sorar. Ardından “Kürkleri dışında hayvanları soğuktan koruyan ne olabilir?” diye sorar; çocukların “yağ”, “tüy”, “yuva” gibi cevaplarını tekrar ederek anlaşılır hâle getirir. Öğretmen buzlu suyu önce kendisi gösterir ve “Su çok soğuk; sadece istersek, ikiye kadar sayarken dokunacağız.” der. Gönüllü çocuklar öğretmen eşliğinde parmak uçlarını kısa süre suya değdirir; istemeyenler gözlemci olur. Öğretmen “Soğuk mu?” diye sorar. Sonra bir çocuğa lateks eldiveni giydirir, eldivenin dışına margarini kendisi yayar ve “Bu, hayvanların yağ tabakasını canlandırıyor.” der. Aynı çocuk ya da başka bir gönüllü, eldivenli elini yine iki sayım boyunca suya değdirir. Çocuklar önceki ve sonraki hissi “daha soğuk/daha az soğuk” sözleriyle ya da baş hareketiyle karşılaştırır. Öğretmen, “Kutup ayılarının vücutlarındaki yağ tabakası onları soğuktan korumaya yardım eder.” diyerek sonucu bağlar. Deneyden sonra çocuklar açık alanda öğretmenin “Kış geldi” sözünde titrer, “Hayvan yuvasına gidiyor” sözünde seçtikleri hayvan gibi ilerler, “Bahar geldi” sözünde uyanıp gerinir. Yarışma yapılmaz; hareketi oturarak yapmayı seçen çocuklar da desteklenir. Çemberde “Şu an biz hangi mevsimdeyiz?”, “Sizin en sevdiğiniz mevsim hangisi? Neden?”, “Kış uykusuna yatan hayvanlar nelermiş?”, “Kışlık kıyafetler hangileridir?” ve “Kutup ayıları neden üşümez?” soruları sorulur. Çocukların tek sözcüklü, işaret ederek veya kısa cümleyle yanıt vermelerine fırsat tanınır. Öğretmen son olarak hazırladığı sonbahar-yaz-kış kıyafetleri ve kış uykusuna yatan hayvanlar çalışma kâğıtlarını dağıtır. Resimleri birlikte gösterip “Kışta giydiğimiz kıyafeti bulalım; uyuyan hayvanı gösterelim.” yönergesini verir, önce bir örneği parmağıyla model olur ve ihtiyaç duyan çocuğa bireysel destek sağlar. Çalışma kâğıtları çocuklarla yapılır.