Parlak / Mat Kavramı

Öğretmen, çocukların rahatça görebileceği yere oyuncak gemiyi, kartonu, kâğıt ruloyu, yumurta kolisini, ipi, fon kartonunu ve boya kalemlerini yerleştirir. Çöp şişleri yalnızca öğretmenin kullanacağı biçimde erişilmez yerde tutar; gerekirse önceden kartona takarak güvenli bir model hazırlar. Çocuklar öğretmenin çevresinde yarım ay olur. Öğretmen, “Ben, küçük kaplanım. Taştan taşa atlarım. Minderleri görünce üstlerine zıplarım.” tekerlemesini yavaşça söyler; çocuklar öğretmeni izleyerek iki ayakla küçük zıplamalar yapar. “Dur” denildiğinde bedenlerini dondururlar. Öğretmen, “Şimdi gözlerimizle ışığı arayacağız,” diyerek dikkati nesnelere çeker. Öğretmen oyuncak gemiyi ve boya kalemlerinden birini ışığa doğru çevirip kısa süre bekletir: “Bakıyorum, ışık üzerinde parlıyor mu?” Ardından yumurta kolisini ve kartonu gösterir: “Bunda ışık parıl parıl görünmüyor. Buna mat deriz.” Çocuklardan yalnızca iki sözcüğü tekrar etmelerini ister: “Parlak.” “Mat.” Öğretmen, parlak nesnelerin ışığı geri gönderip parlıyor gibi göründüğünü, mat nesnelerin ise çok parlamadığını kısa cümlelerle açıklar. Her çocuk sırayla bir materyale bakar; “parlak” ya da “mat” demek, parmağıyla göstermek veya başını sallamak arasında seçim yapar. Öğretmen tüm yanıtları kabul ederek doğru kavramı modelleyip tekrarlar. Öğretmen, “Bugün Fatih Sultan Mehmet’i ve İstanbul’u konuşacağız,” der. “Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fetheden padişahtır. Gemilerin karada ilerlemesi için bir yol düşünülmüş.” Tarihsel anlatımı kısa tutar ve oyuncak gemiyi göstererek, “Bu gemi su yerine karton yolunda nasıl gidebilir?” diye sorar. Çocukların tek sözcüklü ya da hareketle verdikleri önerileri dinler: “İple çekelim”, “İttirelim” gibi. “Birlikte deneyelim,” diyerek çocukları ikili küçük gruplara ayırır; isteyen çocuk öğretmenin yanında gözlemci olmayı seçebilir. Öğretmen kartonu yere yerleştirir; kâğıt ruloyu ve yumurta kolisini yolun iki yanına koyarak basit bir kara yolu görünümü oluşturur. İpi oyuncak gemiye bağlar ve önce kendisi yavaşça çeker. “Gemi karada gidiyor!” der. Her gruptan bir çocuk ipi yavaşça çeker, diğeri geminin yolunda kalmasına açık eliyle yardım eder; sonra görevler değişir. Öğretmen, “Yavaş çekelim; arkadaşımız hazır mı?” ifadeleriyle sıra beklemeyi ve iş birliğini destekler. Çöp şişleri çocuklara verilmez; öğretmen isterse geminin geçtiği yolu işaretlemek için kullanır. Ritim çubuklarıyla iki hafif vuruş “gemiler yürüyor”, bir uzun vuruş “gemiler duruyor” işareti olur. Çocuklar işarete göre gemiyi hareket ettirir ya da ellerini dizlerine koyup dururlar. Geçişte öğretmen “Parlak olanlar parıl parıl” diyerek ritim tutar; çocuklar ellerini yukarıda parmaklarını açıp kapatır. “Mat olanlar sessizce durur” dediğinde çömelip donarlar. Ardından masalara geçilir. Her çocuğa fon kartonu, karton parçası, kâğıt rulo parçası, boya kalemleri ve yapıştırıcı sunulur. Öğretmen önce kendi çalışmasında kartona bir yol çizip rulo parçasını gemi olarak yapıştırmayı gösterir. Çocuklar gemilerinin rengini seçer, kartona kara yolu çizer ve öğretmenin uygun miktarda sıktığı yapıştırıcıyla gemilerini yerleştirir. İnce motor desteğine gereksinim duyan çocuk, ruloyu tutarken öğretmenden yardım alabilir; makası çocuklar kullanmaz, gerekli parçaları öğretmen önceden hazırlar. Çalışmalar kururken çocuklar yaptıkları gemiyi sırayla gösterir. Öğretmen, “Geminin adı ne?”, “Gemini ip mi, el mi hareket ettirdi?” gibi kısa sorular sorar. Sonra “Yıldızlar parıl parıl parlar, güneş yüzümüzü yakar, bulutlar birbirine çarpar, o anda şimşek çakar” sözlerini ritim çubukları eşliğinde söyler; çocuklar uygun yerlerde parmaklarını parlatır, ellerini yüzlerinin önünde gölge yapar ve hafifçe el çırpar. “Çocuklar nerde?” sorusuna “Burda!” diyerek katılırlar. Değerlendirmede öğretmen çocukların çalışmalarından ve kullanılan materyallerden örnekler göstererek o gün yapılanları, öğrenilenleri, sınıftaki parlak ve mat nesneleri ve çocukların parlak eşyalarını sorar. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.