Gergedanı Tanıyorum

Öğretmen, çocuklar gelmeden önce kesme-yapıştırma için çalışma sayfalarını, her çocuk için karton tabanları, boya kalemlerini, makasları ve yapıştırıcıları masalara erişilebilir biçimde yerleştirir. Deney için kapaklı kavanozu, mısırı, ılık suyu, sirkeyi ve karbonatı öğretmen masasının ortasına hazırlar; kavanoz deney boyunca öğretmenin kullanımında kalır. Çocuklar yere yarım ay şeklinde oturduğunda öğretmen, “Bugün çok güçlü, kalın derili ve burnunda boynuzu olan bir hayvanı tanıyacağız. Sıcak yerlerde yaşar, çamur banyosunu sever. Sizce kim olabilir?” diyerek iki-üç tahmin alır. Çalışma sayfasındaki gergedan kılavuz resmi gösterilir ve “Tahminini sana düşündüren ipucu neydi?” sorusuyla çocukların gerekçe kurmaları desteklenir. Öğretmen gergedanın ormanlar ve savanlar gibi sıcak bölgelerde yaşayabildiğini, otçul olduğu için ot, yaprak ve bitkiler yediğini açıklar. “Kalın derisi ve çamur banyosu ona nasıl yardımcı olabilir?” sorusuna çocukların fikirleri dinlenir; çamurun serinlemeye ve böceklerden korunmaya yardım edebileceği belirtilir. Yaşadığı yerler zarar gördüğünde ve insanlar hayvanları korumadığında sayılarının azalabileceği, hayvanların güvenli yaşam alanlarına ihtiyaç duyduğu kısa ve anlaşılır biçimde ifade edilir. Çocuklar istemedikleri soruya yanıt vermek zorunda bırakılmaz; sözel yanıt yerine resmi işaret etmeleri de kabul edilir. Öğretmen, “Burnunda boynuz, arkada kuyruk; ağır adımlarla yerimize yürüdük!” diyerek hareketli geçişi başlatır. Çocuklar sınıfta birbirlerine dokunmadan, kollarını yanlarında tutarak gergedan gibi üç ağır adım atar; öğretmenin “Dinlen!” sözüyle donar, “Çamur banyosu!” sözüyle çömelip ellerini dizlerine hafifçe vururlar. İki-üç tur sonunda tekrar masalara geçerler. Bu oyun, gergedanın ağır ve güçlü hareketini bedensel olarak deneyimlemelerine olanak verir. Masalarda öğretmen çalışma sayfasındaki parçaları ve sağ üstteki kılavuz gergedanı birlikte inceletir. “Önce parçaları boya, sonra kalın çizgiden kes, en son yapıştırmadan önce karton üzerinde yerlerini dene,” yönergesini verir ve bir parçada yavaşça model olur. Çocuklar gergedanlarını gri ya da istedikleri farklı renklerde boyar; gövde, baş, bacak, boynuz ve kuyruğu çizgilerden keser. Parçaları karton üzerine yerleştirip kılavuzla karşılaştırır, uygun bulduklarında yapıştırırlar. Öğretmen, kesmede zorlanan çocuğa kâğıdı çevirmeyi ve kısa kesikler yapmayı gösterir; çocuk isterse büyük parçaları seçerek çalışır. Erken bitiren çocuk, resmine gergedanın yaşadığı sıcak ortamı boya kalemleriyle ekleyebilir. Çalışmalar kururken çocuklar kavanozun çevresinde güvenli uzaklıkta toplanır. Öğretmen önce ılık suyu ve sirkeyi kavanoza koyar, ardından karbonatı ekler; kavanoz kapatılmaz ve çocukların malzemelere dokunmaması sağlanır. “Mısırlar dibe mi kalır, yukarı mı çıkar? Neden böyle düşünüyorsun?” sorusuyla tahminler alınır. Mısırlar eklendiğinde çocuklar baloncukları ve mısırların aşağı-yukarı hareketini gözlemler. Öğretmen, “Sirke ile karbonat birleşince baloncuklar oluştu. Baloncuklar mısırlara tutunup onları yukarı taşıdı; yüzeyde patlayınca mısırlar yeniden battı,” açıklamasını yapar. Çocuklar elleriyle yukarı çıkma ve aşağı inme hareketini taklit eder. Çemberde çocuklar yaptıkları gergedanı göstererek bir gözlemlerini veya sevdikleri bölümü paylaşır. Öğretmen “Bugün neler yaptık?”, “Gergedanlara benzer başka hangi hayvanları tanıyorsunuz?”, “Gergedanın burnundaki boynuzu sizce ne işe yarar?”, “Neden bazı hayvanların sayısı azalıyor, hiç düşündünüz mü?” ve “Hikâyemizdeki Gergedan hangi renkti?” sorularını yöneltir; farklı cevapların dinlenmesini sağlar. Son olarak öğretmen, konuya uygun hazırladığı çalışma kâğıtlarını dağıtır, “Gergedanı bul, boynuzunu göster ve istenen bölümü boya” yönergesini bir örnek üzerinde açıklar; çocuklar çalışma kâğıtlarını yaparken gerektiğinde bireysel destek verilir.