Orman Haftası ve Erozyon

Öğretmen etkinlikten önce iki leğeni çocukların çevresinde rahatça görebileceği bir yere yerleştirir. Leğenlerin her birine eşit miktarda toprağı tümsek olacak biçimde koyar; iki kavanozu aynı miktarda suyla hazırlar. Çim ve dal parçalarını ayrı bir yerde görünür tutar. Çocuklar yarım ay şeklinde oturunca öğretmen, “Bugün toprağın yağmurla karşılaşınca neler yapabildiğini araştıracağız. Sizce toprak yerinde kalır mı, başka bir yere gider mi?” diyerek merak uyandırır. Öğretmen, “Dünyamızda sudan başka toprak, kaya ve taşlar da vardır. Bu bölüme kara denir,” açıklamasını yapar. Çocuklardan karada gördükleri ev, yol, köprü, bitki ve hayvan örneklerini söylemelerini ister. “Bitkiler köklerini toprağa uzatır; birçok canlı da toprakta ya da toprağın altında yaşar,” diyerek toprağın canlılar için önemini somutlaştırır. Ardından, “Su ya da rüzgâr toprağı bulunduğu yerden alıp başka yere götürürse buna erozyon denir,” cümlesini kısa ve anlaşılır biçimde söyler; çocukların kelimeyi birlikte tekrar etmesine fırsat verir. Çocuklar ayakta, kendi yerlerinde kısa bir hareket oyunu oynar. Öğretmen “Rüzgâr esiyor” dediğinde kollarını yavaşça sağa sola sallarlar; “Yağmur yağıyor” dediğinde parmaklarını aşağı doğru hareket ettirirler; “Kök salıyoruz” dediğinde ayaklarını sabit tutup çömelerek kollarını yere uzatırlar. Öğretmen, “Kökler toprağın yerinde kalmasına yardım eder,” diyerek oyunu deneyle ilişkilendirir. Öğretmen iki toprak tümseğini gösterir ve çocukları küçük gruplara ayırır. Bir grup ilk leğendeki toprağı yalnızca gözlemler. Diğer grup sırasıyla çimleri toprağın üzerine yerleştirir, dal parçalarını ekler ve arkadaşlarına “Bu toprak bitkili toprak oldu,” der. Toprağa dokunmak istemeyen çocuk, çim ya da dal parçası seçme, gözlem yapma veya gruba sözcülük etme rollerinden birini seçebilir. Öğretmen, “Önce tahmin edin: Su dökülünce hangi leğendeki toprak daha çok hareket eder? Neden?” sorusunu sorar; her tahmini yargılamadan dinler. Çocuklar güvenli uzaklıkta otururken öğretmen ilk kavanozdaki suyu ilk tümseğin üst kısmından yavaşça döker. Çocuklar akan suyu, toprağın aşağı doğru taşınmasını ve leğende birikmesini izler. Öğretmen ikinci kavanozdaki suyu aynı biçimde çim ve dallarla kaplı tümseğe döker. Çocuklardan iki leğeni karşılaştırmalarını ister: “Hangi toprak daha çok sürüklendi? Çimler ve dallar toprağa nasıl yardım etmiş olabilir?” Çocukların “bitkiler toprağı tutar” düşüncesine ulaşmalarını destekler; gerekirse “Ağaçlar ve bitkiler kökleriyle toprağın tutunmasına yardım eder,” diyerek sonucu açıklar. Sohbette ağaçların kesilmesi, çevrenin kirletilmesi ve toprağın korunmaması durumunda bitkilerin ve toprakta yaşayan canlıların zarar görebileceği vurgulanır. Öğretmen, “Ağaç dikmek, ormanları korumak ve çevremizi temiz tutmak toprağı korumaya yardım eder,” der. Çocuklar ikili eşleşerek “Toprağı korumak için ben ne yapabilirim?” sorusuna bir cevap düşünür ve sırayla paylaşır. Öğretmen “Toprak” şiirini bir kez okur; sonra her dizeyi çocukların tekrar edebileceği kısa bölümlere ayırır: “Solucanlar, böcekler, / Toprak altını severler, / Bitkiler köklerini, / Toprak altına sererler. / En sevdiğim çiçeğim, / Toprak sayesinde, / Büyür, kocaman olur, / Ben de ona su veririm.” Çocuklar şiiri parmaklarıyla yağmur, kollarıyla büyüyen çiçek hareketleri yaparak tekrarlar. Değerlendirmede öğretmen “Dünyamızın üstünde neler var?”, “Toprak, kaya ve taşların oluşturduğu kısma ne denir?”, “Erozyon nedir?” ve “Erozyon nasıl engellenir?” sorularını sorar. Etkinliğin sonunda öğretmen erozyonla ilgili çalışma kâğıtlarını dağıtır, resimde suyla taşınan toprağı ve bitkilerin koruduğu toprağı gösterme yönergesini açıklar; çocukların çalışmasını gözlemleyerek gerektiğinde bireysel destek verir.