Orman Haftası ve Erozyon

Öğretmen, çocuklar gelmeden önce iki leğeni yan yana, çocukların rahatça görebileceği alçak bir zemine yerleştirir. Bir leğene topraktan küçük bir tümsek yapar. Diğer leğene de aynı büyüklükte toprak tümseği hazırlar; üzerine çim ve dal parçalarını gevşekçe yerleştirir. Kavanozlara eşit miktarda su koyar. Çocuklar yarım ay biçiminde oturunca öğretmen eline biraz toprak alır ve “Buna dokunmak ister misiniz? Toprak yumuşak mı, sert mi?” diye sorar. İsteyen çocuklar toprağa kısa süre dokunur; öğretmen, “Ellerimiz toprağa değdiğinde ağzımıza ve gözümüze götürmeyiz.” hatırlatmasını yapar. Öğretmen, “Dünyamızda suyun yanında toprak, kaya ve taşlar da vardır. Üzerinde yürüdüğümüz bu yere kara denir.” diyerek kısa ve somut cümlelerle konuşur. “Toprakta neler yaşar? Toprağın üstünde neler görürüz?” sorularını sorar; çocukların bitki, ağaç, böcek, ev ve yol gibi yanıtlarını kabul eder. “Bitkilerin kökleri toprağın içinde tutunur.” diyerek çimleri gösterir. Ardından iki tümseği işaret edip “Hangisinde çim ve dallar var? Hangisi boş?” yönergeleriyle çocukların dikkatini deneye toplar. Öğretmen, “Su çok hızlı gelirse toprak yerinden gidebilir. Toprağın suyla ya da rüzgârla başka yere taşınmasına erozyon denir.” açıklamasını yapar. Kavramı tekrar ettirmek için “Toprak yerinden giderse buna ne diyorduk?” diye sorar; çocuklar için tek sözcüklü yanıtlar yeterlidir. “Ağaçlar ve bitkiler kökleriyle toprağı tutmaya yardım eder.” cümlesini çimlere dokunarak modeller. Ağaç kesmenin ve çevreyi kirletmenin toprağa ve toprakta yaşayan canlılara zarar verebileceğini, bu nedenle ağaçları koruyup çevreyi temiz tutacağımızı sakin bir dille belirtir. Geçişte öğretmen “Şimdi su damlaları olalım.” der. Çocuklar bulundukları yerde parmaklarını aşağı doğru oynatarak yağmur damlasını canlandırır; sonra öğretmenin “Dur, toprağı incitmeyelim.” işaretiyle otururlar. Böylece hareket sonrasında yeniden deneye odaklanırlar. Öğretmen önce çimsiz tümseğin yanına geçer, “Su gelince toprağa ne olabilir?” diye sorar. Çocukların tahminlerini “Toprak akabilir.”, “Yerinde kalabilir.” gibi kısa ifadelerle dinler. Öğretmen kavanozu iki eliyle tutar ve suyu çimsiz tümseğin üst kısmına yavaşça döker. Çocuklar akan suyu ve leğenin dibine gelen toprağı izler. “Toprak nereye gitti?” sorusuna sıra bekleyerek cevap verirler. Sonra öğretmen çimli ve dallı tümseği gösterir: “Burada çimler ve dallar toprağa yardım edebilir mi?” der. İkinci kavanozdaki eşit miktardaki suyu aynı yavaşlıkla döker. Çocuklar iki leğeni birlikte inceler; öğretmen “Bu toprak daha çok mu, daha az mı yer değiştirdi?” sorusunu parmakla gösterme ya da sözel yanıtla karşılamalarına fırsat verir. Her çocuğun gözlemini değerli bulur; doğru yanıt için yarış ya da karşılaştırma yaptırmaz. Öğretmen sonucu kısa biçimde toplar: “Çimlerin ve ağaçların kökleri toprağın yerinde kalmasına yardım eder. Ağaç diker, ormanları korursak erozyonu azaltmaya yardım ederiz.” Çocuklar ikili eşleşerek birinin ellerini kök, diğerinin parmaklarını toprak gibi birleştirmesiyle “Kökler toprağı tutar.” hareketini yapar; sonra yerlerine dönerler. Öğretmen “Erozyon nedir?” ve “Erozyon nasıl engellenir?” sorularını tekrar sorarak gerekirse “Toprak taşınır.” ve “Ağaçları koruruz.” biçiminde model verir. Ardından öğretmen “Toprak” şiirini birer dize söyleyerek, el hareketleriyle okur; çocuklar her dizeyi tekrar eder: “Solucanlar, böcekler, / Toprak altını severler, / Bitkiler köklerini, / Toprak altına sererler. / En sevdiğim çiçeğim, / Toprak sayesinde, / Büyür, kocaman olur, / Ben de ona su veririm.” Şiir sonunda çocuklar çömelip tohum, yavaşça yükselip çiçek olurlar. Değerlendirmede “Dünyamızın üstünde neler var?” ve “Toprak, kaya ve taşların oluşturduğu kısma ne denir?” soruları da sorulur. Son olarak çalışma kâğıtları dağıtılır, öğretmen yaşa uygun kısa yönergeyi modelleyerek açıklar ve ihtiyaç duyan çocuklara bireysel destek verir; çalışma kâğıtları çocuklarla yapılır ve etkinlik tamamlanır.