Doğal Afetler ve Deprem

Öğretmen etkinlik öncesinde dünya maketini, haşlanmış yumurtayı, yanardağ deneyi için cam kavanoz, toprak, karbonat, sirke, su ve gıda boyasını; ayrıca legoları, köpük bardakları, sınıf oyuncaklarını, boya kalemlerini, makas-yapıştırıcıyı ve çalışma kâğıtlarını hazırlar. Kavanozu devrilmeyecek bir masaya yerleştirir; sınıfta çök-kapan-tutun yapılacak güvenli noktaları önceden belirler. Çocuklar yarım ay biçiminde oturunca dünya maketini gösterir ve “Dünyamızda bazen bizi şaşırtan doğa olayları olur. Sizce bunlar neler olabilir?” diye sorar. Çocukların deprem, sel, kuraklık, yangın, çığ, tsunami, erozyon ve yanardağ yanıtlarını kabul eder; her biri için kısa, somut açıklamalar yapar. “Böyle zamanlarda yardıma ihtiyacı olan insanlara kimler yardım eder?” sorusuyla yardım kuruluşları ve güvenli yetişkinlerden destek alma üzerinde durur. Öğretmen yumurtayı dünya maketinin yanında tutar, kabuğun dünyanın dış yüzeyine benzetilebileceğini; dünyanın içinde çok sıcak katmanlar bulunduğunu söyler. Yumurtayı soyup katmanlarını gösterir. “Sizce dağın içindeki sıcak madde dışarı çıkmak isterse ne görürüz?” sorusuyla yanardağ tahminlerini dinler. Çocuklar güvenli uzaklıkta gözlem yaparken öğretmen toprağı kavanozun çevresinde dağ biçimine getirir, kavanoza su ve kırmızı gıda boyası ekler. Birer çocuk sırayla öğretmenin gösterdiği miktardaki karbonatı kavanoza bırakır; sirkeyi öğretmen ekler. Köpürme gözlemlenir. “Ne değişti, köpük neden yukarı çıktı?” soruları sorulur; malzemelerin tadılmayacağı ve deneye dokunmadan izleneceği hatırlatılır. Ardından çocuklar üçer-dörderli küçük gruplara ayrılır. Her gruba legolar, köpük bardaklar ve seçebilecekleri sınıf oyuncakları verilir. Öğretmen, “Önce kısa bir yapı kurun, sonra onu daha dengeli yapmak için birlikte bir değişiklik düşünün,” der. Gruplar geniş taban, az sayıda üst üste parça ya da destek kullanmayı dener. Öğretmen masaya çok hafifçe dokunarak sarsıntıyı canlandırır; çocuklar yapılarındaki değişimi gözlemler. “Hangi yapı daha dengeli kaldı? Neyi değiştirince sağlamlaştı?” sorularıyla gerekçelerini dinler. Yapıların yıkılmasının kimsenin hatası olmadığı, yeniden denemenin önemli olduğu vurgulanır. “Ben küçük kaplanım, taştan taşa atlarım” tekerlemesi hareketlerle söylenir ve çocuklar öğretmenin işaretiyle güvenli uygulama alanına geçer. Öğretmen önce model olur: “Sarsıntı işaretini duyunca çömeliyorum, başımı ve boynumu koruyorum, sağlam bir eşyanın yanında tutunuyorum.” Çocuklar iki kez prova yapar. Öğretmen masaya kısa vuruşlar yaptığında çocuklar çök-kapan-tutun uygular ve “tehlike geçti” sözünü duyana kadar yerlerinde kalır. Sonrasında öğretmenin yönlendirmesiyle sakin, tek sıra hâlinde belirlenen toplanma alanına yürürler. Çantaya dönmek için acele edilmemesi, önce güvenliğin geldiği açıklanır. Çocuklar masalara döndüğünde deprem çantasında su, yiyecek, fener ve gerekli bilgilerin bulunabileceği konuşulur. Parmak oyunu, kayadan yapılan ev ile kumdan yapılan ev karşılaştırılarak söylenir; çocuklar yağmur ve sel hareketlerini yapar. Sonra köpük bardaklarla ikili gruplar oluşturulur. Her ikili, konuşarak ve sırayla bardaklarını yerleştirip dengeli bir kule yapar. Amaç en yüksek kule değil, birlikte plan yapmak ve kule yıkılırsa farklı bir çözüm denemektir. Paylaşım çemberinde “Bugün neler yaptık?”, “Hangi etkinlik senin dikkatini çekti?”, “Doğal afetler nelerdir?”, “Depremden önce, deprem sırasında ve depremden sonra neler yapmalıyız?” ve “Deprem çantasının içinde neler olmalı?” soruları sorulur. Öğretmen çocukların yanıtlarını kısa cümlelerle yeniden ifade eder. Etkinlik sonunda deprem çantası ve güvenli davranış görsellerini içeren çalışma kâğıtları çocuklarla yapılacaktır.