Eksiltme Yapmayı Öğreniyorum / Çıkarma İşlemine Giriş

“Çıkarma İşlemi Yapıyoruz” etkinliği için öğretmen oyun alanında çocukların rahatça yan yana durabileceği bir sınır belirler; masalara her çocuk için beşe kadar fasulye veya sayma çubuğu hazırlar. Küçük parçaların ağza götürülmeyeceğini, materyallerin masada kalacağını kısa ve sakin bir dille hatırlatır. Çocuklar yarım ay biçiminde otururken öğretmen iki elini sallayarak, “Şişeler sallanıyor; biri düşünce ayakta kaç şişe kalır, birlikte bakalım,” der. Önce üç parmağını gösterir, parmaklarını çocuklarla birlikte sayar ve bir parmağını indirir. “Üç vardı, biri düştü; iki kaldı,” diyerek eksiltmeyi somut biçimde model olur. Çocukların parmaklarıyla üç göstermesine, bir parmağını indirmesine ve kalan iki parmağı birlikte saymasına zaman verir. Öğretmen oyunun kuralını bedenle gösterir: “Şişe düşünce yere hızlıca uzanmıyoruz; dizlerimizi büküp çömeliyor, ellerimizi dizlerimize koyuyoruz.” Çömelmek istemeyen çocukların yerinde ellerini dizlerine vurup ritme katılabileceğini belirtir. İlk turda beş çocuk yan yana durur, diğerleri oturdukları yerden saymaya ve şarkıya katılır. Öğretmen ritimli biçimde “5 küçük şişe sallanıyor, içlerinden birisi pat diye düştü yere,” der; işaret ettiği çocuk güvenle çömelir. Öğretmen ayakta kalan çocukları soldan sağa dokunmadan işaret ederek çocuklarla sayar: “Bir, iki, üç, dört; dört şişe kaldı.” Aynı akış 4, 3, 2, 1 ve “Hiç küçük şişe sallanmıyor” sözleriyle sürer. Her dizede çocuklar yalnızca iki kısa görevi yapar: sallanmak ve kalanları öğretmenle saymak. Çocukların ilgisi sürerse ikinci turda on çocukla aynı şarkı 10’dan başlayarak uygulanır. Öğretmen her dizede sayıyı söyler, çocuklar son sözcüğü tekrar eder; zorlanan çocukların yalnızca sallanması veya öğretmenin yanında sayması kabul edilir. Bir çocuk çömeldiğinde öğretmen hemen “Bir şişe eksildi; ayakta kalanlar çoğaldı mı, azaldı mı?” diye sorar ve “Azaldı,” yanıtını jestle destekler. Her tur sonunda çömelmiş çocuklar yavaşça ayağa kalkar, sıradaki çocuklar yerlerini alır. Böylece herkes katılma ya da izleyip ritim tutma seçeneğine sahip olur; kimse hızına ya da doğru saymasına göre karşılaştırılmaz. Öğretmen iki alkışla masalara geçiş işareti verir. Çocuklar masalara yerleşince her birine önce üç, sonra en fazla beş fasulye veya sayma çubuğu verir. “Nesneleri önüne koy, dokun ve birlikte say,” yönergesini verir; çocuk sayarken öğretmen de yavaşça model olur. Ardından “Üç fasulyen var. Birini bana doğru it; şimdi kalanları say,” der. Çocuk, eksilen nesneyi ayrı bir yere iter ve önünde kalan nesneleri yeniden sayar. Öğretmen “Üçten bir eksildi, iki kaldı,” cümlesini çocukla tekrarlar. Aynı çalışma 4’ten 1 eksiltme, 5’ten 1 eksiltme ve hazır olan çocuklarla 5’ten 2 eksiltme şeklinde yürütülür. Çocukların nesneleri tek tek hareket ettirmesine, yeniden saymasına ve sonucu söylemesine yeterli bekleme süresi verilir. Kısa bir hareket molasında öğretmen “Kaç şişe kaldı?” oyunu oynatır. Çocuklar ayakta beş parmak gösterir; öğretmen “Bir şişe düştü” dediğinde bir parmağını indirerek örnek olur. Çocuklar da bir parmağını indirir, kalan parmaklarını yüksek sesle sayar ve sonra yeniden beş parmak gösterir. Masaya dönüldüğünde ikili oturan çocuklar sırayla birinin fasulyeleri saymasına, diğerinin öğretmenin söylediği kadar fasulyeyi ayırmasına yardım eder. Öğretmen her ikiliye yaklaşır, “Önce kaç vardı?”, “Kaçını ayırdın?”, “Şimdi kaç kaldı?” sorularını tek tek ve somut nesneleri göstererek sorar. Paylaşım çemberinde birkaç çocuk fasulyeleriyle yaptığı eksiltmeyi gösterir. Öğretmen kaynak sorularını yaşa uygun destekle sorar: “Sallanan şişelerimiz ilk başta kaç taneydi?”, “10'dan önce gelen sayı kaçtır?”, “Oyun sırasında yere düşerken ne hissettiniz?”, “Marketten aldığınız 5 şekerden 2'sini yerseniz kaç şekeriniz kalır?”, “Fasulyelerle yaptığımız çıkarma işleminde hangi sayıları kullandık?” ve “Şarkıda her dizede bir şişe düştüğünde, kalan şişe sayısı nasıl değişti?” Yanıt vermek istemeyen çocuklar fasulyeleri göstererek ya da arkadaşının yanıtını tekrar ederek katılabilir. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.