Gergedanı Tanıyorum

Öğretmen etkinlikten önce büyük bir karton üzerine basit bir gergedan gövdesi çizer; ayrı karton parçalarına baş, boynuz, kulak ve kuyruk hazırlar. Parçaların kenarlarını kalın çizgilerle belirginleştirir. Ilık su, sirke, karbonat ve mısırı çocukların ulaşamayacağı bir masaya; kapaklı kavanozu ise deney sırasında kapatılmayacak şekilde öğretmenin yanına koyar. Makaslar masalara kapalı hâlde, yapıştırıcılar ve boya kalemleri paylaşılacak biçimde yerleştirilir. Çocuklar minderlere yarım ay şeklinde oturur. Öğretmen, “Bugün çok büyük, güçlü ve burnunda boynuzu olan bir hayvanı tanıyacağız. Önce bedenimizle ipucu bulalım.” der. Öğretmen ağır ağır yürür, iki elini burnunun önünde birleştirerek boynuz gösterir ve “Sence ben hangi hayvanım?” diye sorar. Çocukların sözel, işaretle ya da hareketle verdikleri tahminleri kabul eder. Kartondaki gergedanı göstererek adını net biçimde söyler ve çocukların birlikte tekrar etmesini ister: “Ger-ge-dan.” Kısa ve somut cümlelerle, “Gergedan sıcak yerlerde yaşar. Ot, yaprak ve bitki yer. Derisi kalındır. Çamurlu suda yuvarlanmayı sever.” açıklamasını yapar. “Gergedanın burnunda ne var?”, “Ne yer?” sorularını sorar; cevap vermek istemeyen çocukların resmi göstermesine ya da hareket yapmasına fırsat verir. Bazı gergedanların sayısının azaldığını, hayvanların evlerine ve kendilerine zarar verilmemesi gerektiğini “Hayvanları koruruz.” cümlesiyle açıklar. Öğretmen “Ben küçük kaplanım, taştan taşa atlarım, minderleri görünce üstlerine zıplarım.” tekerlemesini yavaşça söyler; çocuklar son iki dizeyi tekrar eder. Ardından “Şimdi gergedan gibi ağır, sessiz ve güvenli adımlarla yürüyelim.” yönergesini verir. Çocuklar birbirine çarpmadan belirlenen alanda birkaç adım yürür, öğretmenin “Dur, boynuzunu göster; şimdi çamurda yuvarlanıyormuş gibi çömel.” yönergelerini taklit eder. Öğretmen, “Boynuzlarımızla arkadaşımıza dokunmuyoruz; bedenimize boşluk bırakıyoruz.” diyerek güvenliği hatırlatır. “Burnunda boynuz, arkada kuyruk; ağır adımlarla masaya buyurduk.” sözüyle çocukları masalara geçirir. Öğretmen karton parçalarını tek tek gösterip “Önce boya, sonra kes, sonra yapıştır.” der ve bir parçayı modelleyerek boyar. Çocuklar istedikleri renkte boya kalemini seçerek büyük parçaları boyar. Makası nasıl taşıyacaklarını ve kalın çizgi üzerinde küçük kesmeler yapacaklarını tekrar gösterir. İnce motor becerisi gelişmekte olan çocuklar yalnızca düz, kısa bir çizgiyi keser; zor kıvrımlı parçalar öğretmen tarafından önceden kesilir veya öğretmen çocuğun elini yönlendirmeden kâğıdı sabit tutmasına yardım eder. Çocuklar parçaları karton üzerinde dener, başın gövdenin önüne, kuyruğun arkasına geldiğini fark eder ve uygun buldukları yere yapıştırır. Bitiren çocuk gergedanının yanına boya kalemiyle ot veya çamur çizmek isteyip istemediğine kendisi karar verir. Ürünler kurumaya bırakılırken öğretmen çocukları deney masasının çevresine güvenli uzaklıkta toplar. “Mısırlar suda hep aşağıda mı kalacak, yoksa yukarı çıkar mı?” diye sorar; çocuklar başparmak, el hareketi veya kısa sözlerle tahminlerini belirtir. Öğretmen kavanoza ılık suyu ve sirkeyi koyar, karbonatı kendisi ekler; çocuklara kavanoza dokunmamaları, malzemeleri tatmamaları ve yüzlerini yaklaştırmamaları gerektiğini söyler. Mısırlar eklendiğinde birlikte sessizce izlerler. Öğretmen, “Baloncuklar mısıra tutunuyor, mısır yukarı çıkıyor; baloncuk gidince mısır aşağı iniyor.” diyerek olayı basit ifadelerle anlatır. Çocuklar parmaklarıyla havada “yukarı-aşağı” hareketi yapar ve gördükleri baloncukları söyler. Çocuklar yeniden minderlere geçer; öğretmen kısa bir sözlü canlandırma yapar: “Gergedan krep değil, bitkiler yemeyi seçti.” Çocuklar gergedanın sevebileceği yiyecek hareketini yapar. Ardından herkes yaptığı karton gergedanı gösterme, bir sözcükle anlatma ya da sadece arkadaşlarının ürününü izleme seçeneklerinden birini seçer. Öğretmen çocuklara bugün yaptıklarını, gergedanlara benzeyen başka hayvanları, gergedanın burnundaki boynuzun ne işe yaradığını, bazı hayvanların sayısının neden azaldığını ve hikâyedeki gergedanın rengini sorar. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.